Açılmamış səhifələrin tədqiqatçısı
Xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasında, tariximizin, mədəniyyətimizin obyektiv tədqiqi və təbliğində müstəsna əhəmiyyətə malik Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin təşəkkülü və inkişafı, onun mühüm mədəni-maarif ocağına, elmi-tədqiqat müəssisəsinə çevrilməsi uzun illərdən bəri fəaliyyətini bu zəngin məbədlə bağlayan bir neçə tarixçi nəslinin fədakar əməyinin nəticəsidir. Qədim tariximizin qoruyucusu və təbliğatçısı, eləcə də tədqiqatçısı olan bu insanlar arasında 1998-ci ildən bu muzeyin direktoru vəzifəsində çalışan tarix elmləri doktoru, akademik Nailə Vəlixanlının xidmətləri də xüsusi qeyd olunmalıdır. Bu günlər elmi ictimaiyyət Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin 90 illik yubileyi ilə yanaşı, AMEA-nın vitse-prezidenti, akademik Nailə Vəlixanlının da yubileyini qeyd edir.
Nailə Vəlixanlı 1940-cı il dekabr ayının 25-də Bakı şəhərində, Azərbaycanın tanınmış mədəniyyət xadimi, xalq artisti Məmmədəli Vəlixanlının ailəsində dünyaya göz açmış, sənətə, sözə yüksək qiymət verilən, sevilən bir mühitdə böyümüşdür. Onun ibtidai və orta təhsil aldığı 132 nömrəli məktəb Bakının ən qabaqcıl təhsil ocaqlarından sayılırdı. Burada dərs deyən müəllimlərin yüksək bilik və intellekti sayəsində orta təhsilini uğurla başa çatdıran N.Vəlixanlı 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (BDU) Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb şöbəsinə qəbul olunur. Universitetdə o, elmin sirlərini tələbələrinə böyük səriştə və sevgi ilə öyrədən görkəmli pedaqoq, professor Ələsgər Məmmədovun, tarixçi alim Seyfəddin Qəndilovun, tanınmış filoloqlar-professorlar Məmmədcəfər Cəfərov, Mircəlal Paşayev, Bəxtiyar Vahabzadə, Bəkir Nəbiyev və başqalarının mühazirələrini dinləmişdir. O, 1963-cü ildə ali təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurub, təyinatla EA-nın Şərqşünaslıq İnstitutuna işə göndərilmişdir. Elə həmin il institutun aspiranturasına daxil olmuş və 1968-ci ilin mayında akademik Ziya Bünyadovun elmi rəhbərliyi ilə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Ərəb xilafətinin, o cümlədən Azərbaycanın orta əsrlər tarixinin mənbəşünaslıq problemlərinin öyrənilməsi, regionun sosial-iqtisadi münasibətləri, siyasi-mədəni tarixi və tarixi coğrafiyası məsələləri onun elmi yaradıcılığında əsas tədqiqat obyekti olmuşdur.
Muzeydəki fəaliyyəti N.Vəlixanlının elmi axtarışlarına yeni bir mövzunu - Azərbaycan tarixinə dair muzey materiallarının tədqiqini də əlavə etmişdir. Son illərdə muzeyin nəşr etdirdiyi elə bir əsər yoxdur ki, akademik orada bir müəllif və ya redaktor kimi çıxış etməsin.
