TARİXİ YADDAŞ VƏ MİLLİ TƏFƏKKÜR:
SABİR RÜSTƏMXANLI YARADICILIĞI

Hələ tələbəlik illərindən, yəni 1960-cı illərin sonlarından "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində, sonra "Yazıçı" nəşriyyatında çalışmağa başlayan, özünəməxsus xarakterik şeirləri ilə böyük ədəbiyyata gələn Xalq şairi, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı vətənçilik, müstəqillik, bütövlük duyğuları aşılayan əsərləri ilə tez bir zamanda geniş tanınıb. Xalqımızın tarixi yaddaşını silkələyib oyadan, milli kimlik barədə düşünməyə vadar edən kitabları ilə S.Rüstəmxanlı Azərbaycan ədəbi-bədii və ictimai-siyasi fikrinin, həmçinin ümumən əhatəli oxucu dairəsinin diqqət mərkəzində dayanıb.

1960-cı illərdə yazdığı "Vətən" şeiri, fikrimizcə, Sabir Rüstəmxanlının bütün sonrakı ədəbi yaradıcılığının, ictimai-siyasi fəaliyyətinin, bir yaradıcı şəxsiyyət kimi vətəndaşlıq mövqeyinin çıxış "kodları" oldu. Sanki onun bütün mübariz ruhlu poeziyası, tarixi və ictimai-siyasi məzmunlu nəsr əsərləri bu şeirdən doğuldu, ilk qığılçımını bu oddan aldı, elə indi də almaqdadır.

...Şimşəklər çinartək sancılıb yerə
Düşmənin gözünə dirsəkdi hər dağ.
Babalar atını sürüb gedibdi,
Qayalar boylanıb qalıbdır ancaq.
Oğlu Şah İsmayıl Xətai adlı,
Ağ atlı oğlan var, atı qanadlı,
Bir də Suraxanı atəşgahı var,
Bir də Misri qılınc, bir də Çənlibel;
Bir də
"Heydərbaba" yazılmış bir dil.
Torpağı ot deyil, kişi göyərdən
Vətən... Vətən...

Əlbəttə, Vətən mövzusu elə əbədi mövzulardandır ki, ölkəmizdə ona müraciət etməyən bir yaradıcı şəxs, xüsusən də, şair tapmaq olmaz. Azərbaycan ədəbiyyatında böyük Məhəmməd Füzulidən üzü bəri bir-birindən gözəl və məzmunlu vətən şeirləri çox olmuşdur və indi də belə şeirlər yaranmaqdadır, gələcəkdə də çox yazılacağı labüddür. Lakin Sabir Rüstəmxanlının "Vətən"i fərqlidir, çünki bu, şeirdən daha çox, xoş ahəng və təbii qafiyəyə düzülüb cilalanmış tarixi yaddaş manifestidir, milli təfəkkür çeşməsidir, həmvətənlərimizin genetik yaddaşını təbil kimi döyəcələyib oyanışa çağıran işarətdir. Bundan sonra şairin, dövrün ciddi məhdudiyyətlərinə baxmayaraq, müxtəlif ədəbi üsullardan istifadə etməklə Vətənin tarixi taleyinə dair bir-birindən daha dərin məzmunlu və daha mübariz şeirləri yarandı. 1970-ci illərdə şairin qələmə aldığı "Barışıq" şeiri sözün əsl mənasında işğal və istismara, bir xalqın tarixinin, varlığının unutdurulması, onun digər xalqın içərisində əridilib yox edilməsi siyasətinə qarşı barışmazlığa səsləyiş idi, özünüdərkə və özünütəsdiqə cəsarətli çağırış idi. Ardı...