Andrey Jdanov

"Burada iş qabiliyyəti tələb olunmur, şirindilli olmaq, yaxşı lətifə danışmaq, çastuşka oxumaqla da yaxşı yaşamaq, yaxşı işçi olmaq olar...". Bu sözləri həmkarı Kaqanoviç onun haqqında demişdi... Onun vəfatı Stalinə o qədər pis təsir etmişdi ki, sərt sovet lideri hönkürtü ilə ağlayaraq "mən qoca, xəstə sağ qalmışam, o isə ölüb, gərək mən öləydim" söyləmişdi... Söhbət Kremlin "ərköyün" məmuru, dəfnində öz tabutunu özü daşıyan, Stalininin "göz bəbəyi", ən vəfalı silahdaşlarından biri olan Andrey Jdanovdan gedir...

Praporşik rütbəsindən general-polkovnik rütbəsinə qədər irəliləyən Jdanovun əsas siyasi karyerası 1918-ci ildən sonra başlayıb. Artıq 1925-ci ildə partiya sıralarında fəallığı ilə fərqlənən Jdanov 1927-ci ildə Mərkəzi Komitənin üzvü olub. Stalinin diqqətindən yayınmayan gənc fəal 1934-cü ildə Mərkəzi Komitənin katibi seçilib. Kirovun ölümündən sonra isə Leninqrad vilayət Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsi Jdanova həvalə edilib.

Stalinin məxfi planlarını məharətlə icra edən və repressiya maşınına təkan verənlərin siyahısında öncüllərdən biri sayılan bu adamla sovet liderinin yaxınlığı xidməti münasibətlər çərçivəsindən çox-çox kənara çıxmışdı. Bu münasibətlərə bir çox məmurlar qısqanclıqla yanaşırdı. Stalinin bağındakı ənənəvi ziyafətlərdə o, özünü ən sərbəst aparan və rəhbəri oxumağı, lətifə danışmağı, qarmondakı ifaları ilə şənləndirən ən cavan məmurlardan biri idi. Təbii ki, Stalinin Andrey Jdanova olan xüsusi rəğbəti onun siyasi karyerasına da təkan verirdi.

Andrey Jdanov şən, ünsiyyətcil olmaqla bərabər, mükəmməl nitq qabiliyyəti ilə də digər Kreml məmurlarından fərqlənib. Qarmon və royalı peşəkar musiqiçilər qədər məharətlə ifa etməyi bacaran məmur Stalinin təşəbbüsü ilə keçirilən ziyafətlərdə məclisi şənləndirmək, rəhbərin könlünü xoş etmək kimi missiyanı da həyata keçirib. Kaqonoviç ona ad da qoymuşdu, "qarmonçalan". Jdanovla münasibətləri çox da isti olmayan Kaqanoviç dilini sakit saxlamırdı, "burada iş qabiliyyəti tələb olunmur, şirindilli olmaq, yaxşı lətifə danışmaq, çastuşka oxumaqla da yaxşı yaşamaq, yaxşı işçi olmaq olar" deyirdi.

Jdanovun səhhətində ciddi problemlər olub. Atereskleroz, yüksək qan təzyiqi, ürək tutmalarından əziyyət çəkən dövlət məmuru Stalin üçün Valda ətrafında məxsusi olaraq tikilmiş istirahət evində müalicə alıb. 52 yaşında həmin istirahət evində dünyadan köçən Jdanov Kreml divarı nekropolunda dəfn edilib. Onun ölümü ilə bağlı müəyyən müəmmalar və versiyalar irəli sürülüb. Bu versiyalardan biri də həkimlər tərəfindən Jdanovun qəsdən öldürülməsidir.

Jdanovun dəfn mərasimində maraqlı məqamlardan biri çəkiliş qrupu ilə bağlı olub. Peşəkar operatorlar İttifaqlar Evindən Qırmızı meydana qədər bütün prosesi lentə alıblar. Adətən onların işinə heç kim mane olmayıb. Nikolay Vlasik (Stalinin mühafizə rəisi) operatorlara Stalinə bir neçə addımlığına qədər yaxınlaşmağa da şərait yaradıb. Mərasim bitdikdən sonra operatorlar montaj işinə başlayıblar. Problem də elə burada yaranıb. Belə ki, kinokameralarda istifadə olunan lentlərin bir hissəsi keyfiyyətsiz olub, bunun nəticəsində dəfn mərasiminin bəzi məqamları lentə düşməyib. Ən əsası isə tabutun çiyində sonmənzilə aparılması lentin keyfiyyətsiz yerinə düşüb. Operatorlar bunun nə ilə nəticələnəcəyini yaxşı anlayıblar. Onlar yaxşı biliblər ki, Stalin ən yaxın silahdaşının dəfn mərasiminə dəfələrlə baxacaq. Amma "peşəkarlar" çıxış yolu tapıblar. Dəfnin hamısının eyni qaydada keçirildiyini nəzərə alan operatorlar Mixail Kalininin dəfn mərasiminin lentindən istifadə ediblər. Son mənzilə yolasalma kadrını oradan çıxarıb Jdanovun dəfn mərasiminin kadrlarına əlavə ediblər. Montaj olduqca yüksək və "peşəkar" səviyyədə alınıb. Təxminən bir aydan sonra Stalin şəxsi katibi Poskrebıçevə göstəriş verib ki, Jdanovun dəfn mərasimindən olan çəkilişi gətirsin. Çəkiliş Stalinə nümayiş etdirilib: İttifaqlar Evi, Jdanovun tabuta qoyulmuş açıq nəşi, fəxri qarovul, daha sonra Qırmızı meydan, matəm mitinqi, sonda isə çiyinlərdə daşınan tabutun son mənzilə yola salınması. Bu məqamda Stalin Poskrebışevdən xahiş edib ki, həmin hissəni təkrar göstərsin. Stalin yenidən həmin məqama diqqətlə baxıb, Jdanovun tabutunu Jdanovun özü daşıyıb. Bu Kalininin dəfnindən götürülmüş hissə olub. Stalin Poskrebışevə sual verib:

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.

- Saşa, (Stalin Aleksandr Poskrebışevə belə müraciət edib) biz kimi dəfn edirik?

- Yoldaş Stalin, Andrey Jdanovu.

- Sən bir diqqətlə bax, Jdanov özü öz tabutunu daşıyır.

- Bəli, yoldaş Stalin.

- Saşa, necə yəni bəli? Sən sərxoş deyilsən?

- Xeyr, yoldaş Stalin.

Bu cavabdan sonra Poskrebışev həmin səhnəyə baxanda sanki yuxudan ayılıb, olduqca heyrətlənmiş və az qala qışqıraraq üzünü Stalinə tutub:

- Yoldaş Stalin, yuxarıdakı da, aşağıdakı da Jdanovdur. Yox, bu onun ruhudur yəqin, yoxsa bəlkə mənim ağlım gedir.

- Saşa, sənin ağlın yerindədir, ağlı gedən operatorlardır.

Həmin gün Poskrebışev operatorları yanına çağırtdırıb, məsələni aydınlaşdırıb və nəticəsini Stalinə məruzə edib. Stalinin cavabı isə çox qısa olub:

- Günah Jdanovdadır, tez öldü, özünü bu naşıların ixtiyarına verdi...