Anri Puankare

Dünya elminin riyaziyyat və fizika sahəsinin görkəmli nümayəndələrindən biri, Paris Elmlər Akademiyası və Fransa Akademiyasının  prezidenti Jül Anri Puankare  nisbilik nəzəriyyəsinin kəşfinə çox yaxın olmuşdur. Puankarenin riyaziyyat müəllimlərindən biri dostuna yazdığı məktubda bu istedadlı şagirdini belə təsvir etmişdir: "Mənim sinfimdə riyaziyyatın əjdahası peyda olub".

9 yaşında danışmağa başlayan bu alim uşaqlıq illərində huşsuzluğu və diqqətsizliyi ilə ad qazanıb. Yaşıdları arasında zəifliyi  ilə seçilən Anri  5 yaşında ikən difteriya xəstələyinə tutulmuş, ayaqları və boğazı iflic olduğu üçün nə yeriyə, nə də danışa bilmişdir.

Lakin sonralar xəstəlikdən sağalmış, ən kiçik səsləri eşidə bilmiş, ətrafda baş verən hadisələri çox diqqətlə izləmişdir. Bununla belə xəstəlik müddətində onda çox qeyri-adi xüsusiyyət təzahür etmişdir. Belə ki, dinləmə qabiliyyəti o qədər güclü şəkildə inkişaf etmişdi ki, alim ömrünün sonuna qədər səslərə qarşı son dərəcə həssas olmuşdur. Bundan sonra isə onun həyatında kəskin dönüş yaranmışdır. Bütün bunlarla yanaşı,  fiziki cəhətdən də çox zəif olmuşdur. Deyilənə görə, Anri dərsdə çox nadir halda əlinə karandaş və qələm alırmış. Lakin buna baxmayaraq, bədii ədəbiyyatı, latın dilini və tarixi çox yaxşı bilirmiş.

Hətta bir dəfə  riyaziyyat dərsində professor Eplio görür ki, Anri mühazirəni qeyd etmir. Professor əsəbiləşir, Anrini ayağa qaldıraraq ona mühazirəyə aid çoxlu suallar verir. Anri bütün suallara dəqiq cavab verir və bununla da professoru çox təəccübləndirir. Ümumiyyətlə, Anri dərslərə zaman ayırmırdı. O, mühazirələri və məsələlərin həllini küçədə, bulvarda gəzərkən beynində hazırlayırdı. Məsələləri ayaq üstündə və ya qaralamada çox tez həll edərdi. Üstəlik qaralamanı da  köçürməzdi.

Hələ universitetdə oxuduğu müddətdə  Luiza Pulen d'Andens adlı gözəl bir qızla tanış olan riyaziyyatçı qısa müddətdə ailə həyatı qurmuşdur. Onun bu izdivacdan 3 qızı və bir oğlu dünyaya gəlmişdir.

Təbiətcə həddindən artıq utancaq  olan riyaziyyatçı  çox  sadə bir həyat sürüb. Şöhrətpərəstlikdən uzaq və təvazökar  alim  özünə  qapalı olduğu üçün insanlarla ünsiyyətdən çəkinib.

Şöhrətin ən ali zirvəsinə ucalan alim ömrünün son bir neçə ilini ağır xəstəlikdən əziyyət çəkmiş və çətin əməliyyat keçirməli olmuşdur. Daha sonra isə 58 yaşında emboliya (qan dövranı pozğunluğu) xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.