Demokrit

Atomçuluğun əsasını qoyanlardan biri, qədim yunan filosofu Demokrit həm fəlsəfi dünyagörüşü ilə bütün təbiət elmlərinin, həm də xüsusilə fizikanın inkişafına böyük təsir göstərən dahilərdəndir. Tarixdə sözün yaxşı mənasında böyük bir iz buraxan bu dahi də özünəməxsusluğu və qəribə xüsusiyyətləri ilə seçilənlər sırasındadır.

Deyilənlərə görə, filosof təzə bişmiş çörəyin ətrini çox sevərmiş. Hətta ölümündən üç gün əvvəl də bu ətirdən həzz almaq üçün hər gün otağa isti çörək və bulka gətirməyi istəyibmiş. Üstəlik bu qoxu həm də onun ilham mənbəyi idi. Filosofun atomu kəşf etməsi də elə bu qoxuya olan heyranlığı ilə bağlıdır. Bir gün Demokrit evində oturarkən burnuna yenicə sobadan çıxmış çörəyin ətri gəlir. Xidmətçisinin əlində isti bir çörəklə yuxarı mərtəbəyə qalxdığını görən filosof qoxunun burnunun dəliklərinə gələ bilməsi üçün havada üzən çoxlu çörək hissəciklərin olması gərəkdiyi nəticəsinə gəlir. Belə bir anda o, çörəyi hissələrə böldüyünü təsəvvür edir. Bıçaqla onu o qədər xırda hissələrə parçalayır ki, axırıncı hissəcik bölünməyəcək qədər kiçik olduğundan onu bölə bilmir. Elə bu hissəciyə də yunan dilində "bölünməz" mənasını verən atom adını verir.

Dahinin qəribə xüsusiyyətlərindən biri də səbəbsiz yerə gülməsi idi. Tez-tez şəhərin səs-küyündən qaçaraq qəbiristanlıqda gəzməyi vərdiş edən filosof orada səbəbsiz yerə gülürmüş. Bu hal söhbət zamanı da heç bir səbəb olmadan təkrarlanırmış. Belə xüsusiyyətinə görə çoxları onu dəli hesab edirdi. Deyirlər, filosofun hissiyyatı o qədər güclü imiş ki, tibb elminin "atası" hesab edilən Hippokratın ona gətirdiyi südə baxaraq, onun qara rəngli inəyin südü olduğunu demiş və düz tapdığı üçün hamını heyrətdə qoymuşdur.

Qədim yunan aliminin şəxsi həyatı demək olar ki, olmayıb. Heç vaxt evlənməyən dahi qadınları axmaq və dəyərsiz məxluqlar hesab edir, onların yalnız nəsil artırmaq üçün yararlı olduğunu deyirdi. Ata rolu filosofu qəti ruhlandırmırdı. O, uşaqların ona mane olacağına inanırdı. Demokritin ömrünün sonunda görmə qabiliyyətini itirdiyi yəqin çoxlarına məlumdur. Bəzi mənbələrə görə, dahinin 90 yaşında özünün gözünü kor etməsi də qadınları görməmək və arzulamamaq üçün olub. Başqa bir versiyaya görə isə o, şərəfsiz adamların necə şan-şöhrətə çatdığını görmək istəmədiyi üçün qoca yaşlarında günün işığını güzgü ilə gözlərinə salıb özünü kor etmişdir.

Filosof 109 yaşadək ömür sürüb ağrısız, xəstəliklərdən əziyyət çəkmədən vəfat edib. Deyilənlərə görə, Demokrit ölərkən də bildirib ki, o, özü ölmək istəyir və əgər istəsəydi, daha çox yaşaya bilərdi. Bunları dedikdən sonra o, üzündə təbəssüm ifadəsi ilə dünyasını dəyişmişdir.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrkasından götürülmüşdür.