Edqar Allan Po

Amerikanın mistik şairi, yazıçısı, dedektiv janrının "atası" Edqar Allan Po təkcə sənətdə deyil, qırx bir illik həyatında baş verən faciəvi hadisələrlə də məşhurdur. Zəngin ədəbi irsə malik yazıçı uğursuz və məhrumiyyətlərlə dolu bir həyat yaşamışdır. İzdivac günü toyundan qaçan, 13 yaşlı qız uşağı ilə evlənərək qınaq obyektinə çevrilən yazarın bu davranışları bəlkə də, onun ruhi dünyası ilə bağlı idi...

Düzdür inanmaq çətindir, amma faciə janrının banisi, "Morqun həyətində qətl" əsərinin müəllifi qaranlıqdan yaman qorxurmuş. Yazıçının bioqrafları, onun yalnız parlaq işıqda və ya heç olmasa şam işığında yuxuya gedə biləcəyini söyləyirdilər. Bu qorxu o qədər güclü idi ki, Edqar qaranlıqda yola çıxmaqdan və tamaşaçı salonunda işıqların söndürüldüyü şoulardan da imtina edirmiş. "Gecə zülmətində iblislərin hərəkətə gəlib xeyirxah ruhları yoldan çıxarmaq istədiklərinə əminəm, - bir dəfə dostuna deyib. - Yaxşı bilirsən ki, - sonra tələsik əlavə edib, - iblislərə inanmıram". Bəlkə də Allan Po taleyinin qasırğa dolu qara buludları altında ömür sürəcəyini hiss edirmiş. Buna görə onu qınaya bilmərik.

Həyatı boyu depressiyadan əziyyət çəkən Ponun belə bir fobiyasının olması heç də təəccüblü deyildi. Axı o, sözün əsl mənasında, az qala qəbiristanlıqda oxuyub. Oxuduğu məktəbin sinif otaqları birbaşa qəbiristanlığa baxırdı. Dərslik çatışmazlığı ucbatından məktəbin direktoru riyaziyyat dərsinin açıq havada, qəbirlərin arasında keçirilməsini tələb edirdi. Qəribəliklərdən biri də bu idi ki, riyaziyyat müəllimləri uşaqlara hesab öyrədərkən baş daşlarına yazılmış ölüm və doğum tarixlərini hesablamağı tələb edirdilər. İdman dərsi isə bundan da "təmtəraqlı" keçirdi. Məktəb işçilərindən biri öldükdə, xərc olmasın deyə onun məzarını qazmağa uşaqları da aparırdılar. Buna isə idman- sağlamlıq tədbirləri deyilirdi. Bəlkə də, bütün bunlar Ponun canında əbədi bir qaranlıq qorxusu yaradaraq taleyinə təsir etdi...

Eşq "cəbhəsində"də məşhur olan bu yazıçının deyilənlərə görə, qadınlara "əli düşərli" imiş.

Edqarın münasibət qurduğu qadınlar dünyasını erkən dəyişirmiş. Yəqin, mərhum yazar sevdiklərinə də mistik yanaşırmış...

Po pişiklərə çox bağlı idi. Şeir yazarkən siyam cinsindən olan pişiyi çiynində, yaxud başının üstündə saxlayardı. O, düşünürdü ki, bu vəziyyətdə ilhama gəlir və yazmağa konsentrasiya ola bilir. Daha bir ilham qaynağı isə işə başlamadan yemədən, içmədən oturub ağ kağıza saatlarla tamaşa etməsiydi.

Qumara və içkiyə qurşanmasına görə böyük xərcə düşən yazıçının ömrünün sonuna qədər cibində "siçanlar" oynayırdı. Üstəlik bir qədər sonra bu düşkünlüklərinin sırasına narkotik də qoşulur.

Cır-cındır içində, tanınmaz, səfil bir görkəmdə şəhərətrafı xəndəkdə huşunu itirmiş vəziyyətdə tapılan sərxoş yazıçı xəstəxanaya çatdırılsa da, bir neçə gün sonra: "Tanrım, bu bədbəxt canımı al!", - deyə bağıraraq gözlərini əbədi olaraq yumub...

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrkasından götürülmüşdür.