Fridrix Vilhelm Nitsşe

Yaradıcılığı ilə müasir fəlsəfəyə böyük təsir göstərən alman filosofu, tənqidçi, filoloq, bəstəkar və şair - Fridrix Vilhelm Nitsşe düşüncələri ilə bütün dünyanı özünə heyran etmiş, ən çox oxunulan, lakin ən az başa düşülən dahilərdəndir. Fridrix Nitsşenin "Tanrı öldü" ifadəsinin üstündən uzun illər keçsə belə, bu cümlə XIX əsrdən bəri filosoflara kütləvi olaraq başağrısı verməyə davam edir. Bu bəlkə də fəlsəfə tarixində ən məşhur ifadədir ki, hətta onun işlədildiyi "Şən elm" kitabını heç vaxt əlinə alıb oxumayanlar da eşidib. Nitsşenin bu ifadəni işlətməklə tam olaraq nəyi nəzərdə tutduğu dəqiq bilinməsə də, alim bu kəlmələri ilə ən azından fikirləri qarışdırmağı bacardı. Ömrünün son 20 ilini psixoloji xəstəlikdən əziyyət çəkən dahi özünün ən sanballı əsərlərini də elə həmin dövrdə yazıb. Dahiyə qoyulan diaqnoz maraqlı səslənir - mozaik şizofreniya. Deyilənə görə, özünü idarə edə bilməyən filosofun qeyri-adi davranışları var imiş. Həmçinin, qəribə halüsinasiyalar görən Nitsşe hətta bir dəfə xəstəxananın gözətçisini Bismark zənn edibmiş. Atlarla qucaqlaşan, pişikləri rəngləyən, əcaib səslər çıxaran, keçi kimi atlanıb-düşən, ayaqqabısı ilə su içən və quru yerdə yatan bu filosof bütün bunları həm də çox sakit, fəlsəfi bir tərzdə edirmiş. Sonralar xəstəliyi daha da ağırlaşan Nitsşe özünü İsa peyğəmbər, Napoleon, Budda və başqa tarixi şəxsiyyətlər kimi görməyə başlamışdı.

Heç vaxt evlənməyən və övladı olmayan Nitsşenin həyatında müxtəlif qadınlar olsa da, filosof onlarla dil tapa bilmirdi. Tez-tez qadınlardan rədd cavabı alan filosofun xüsusilə də Salome'ya olan sevgisi dillər əzbəridir. Ona olan böyük sevgisi və etdiyi evlilik təklifinin rədd edilməsi qadınlarla bağlı fəlsəfəsinə də böyük təsir göstərmişdi. Lakin Nitsşenin qadınlar haqqında çox düzgün formalaşdırdığı fikirləri də mövcud idi. O, çox haqlı olaraq düşünürdü ki, qadının xilası elə qadının özündən asılıdır və bu, ancaq tərənnüm edilmiş mənfi qadın obrazından əl çəkdiyi halda mümkün ola bilər.

Nitsşe həzmsizlikdən əziyyət çəkdiyi üçün ömrü boyu qidalanma rejiminə xüsusi diqqət edib. Dahi şəxsiyyətin içdiyi yeganə içki təkcə su olub. Əlamətdar günlərdə, çox nadir hallarda isə süd içərdi. Əslində o , bunu "kiçik pəhriz" mənasında nəzərdə tutmurdu. Öz manifestində dediyi kimi: "Avropa sivilizasiyasında iki böyük narkotik var: xristianlıq və spirtli içki". Onun içkiyə olan nifrəti xristianlığa olan nifrəti ilə eyni idi. Filosofun fikrincə onların hər ikisi dinc yaşamağa mane olan amillər idi.

Əvvəlcə yerimək və danışmaq qabiliyyətini itirən, üstəlik sətəlcəm olan filosof ölümün cəngindən qurtula bilmir, bir müddət sonra insultdan vəfat edir.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrkasından götürülmüşdür.