Fyodor Mixayloviç Dostoyevski

Onun həyatı macəra romanlarına bənzəyir, yaradıcılığı isə insan təbiəti haqda biliklər kitabıdır sanki - biz kimik, niyə doğulur, niyə ölürük...  Rus ədəbiyyatının  tanınmış yazıçılarından olan Dostoyevski eyni zamanda həm qəribə, həm də dahi insan idi.

Məşhur "Qumarbaz" romanının müəllifinin özü də tanınmış qumarbaz  idi. Avropaya səyahəti zamanı qurşandığı bu bəla onu on il boyunca rahat buraxmadı. Daha çox ruletka həvəskarı olan yazıçı hər zaman qalib gələ biləcəyi ideal bir sistem icad etməyə çalışsa da, bu, onda alınmırdı. Hərdən bəxti gətirir, böyük məbləğdə pul udur, bunları borclarını ödəməyə sərf etmək əvəzinə yenidən oyuna qoyub dərhal da uduzurdu. Viesbaden kazinosunda bir dəfə necə uduzmuşdusa, bütün dostlarını və qohumlarını yardım xahişləri ilə dolu məktublarla bezdirmişdi. Hələ  bu harasıdır,  yazıçı hətta bir dəfə evində nəyi vardısa, hamısını uduzmuşdu. Bütün bunlara isə hamilə həyat yoldaşının artıq geyinməyə paltarı belə qalmadığını görəndə son qoymuşdu. Həmin gündən yazıçı bu bəd əməlini tərgitdi.

Həm sakit, mənəvi cəhətdən zəngin qızlardan, həm də parlaq gözəlçələrdən xoşlanan Dostoyevski  tez-tez aşiq olurdu və özü haqqında  belə yazırdı: "O qədər gəzəyənəm ki, artıq normal yaşaya bilmirəm, xəstəlik tutacağımdan qorxuram, əsəblərim də yerində deyil...".

Dostoyevskinin həbs olunduğunu, sürgün edildiyini, yəqin ki, bilirsiniz. Yazıçı həbsxanada olduğu müddət ərzində bir itlə insan münasibətlərini əlaqələndirən  maraqlı bir təcrübə yaşayır.

Həbsxanada sahibsiz, hər tərəfi yara-xora içində, tükü tökülmüş cılız bir it dolaşırmış. Gəlib-keçən bütün məhbuslar iti təpikləyir, ağrı-acı içində zingildəyən iti daha da incidirmişlər.  Hadisənin maraqlı tərəfi budur ki, it onu təpikləyən məhbuslardan qaçmır, əksinə, məhbuslar yanından keçəndə şöngüyüb təpik gözləyirmiş. Hər gün rastlaşdığı bu hadisə  yazıçıya maraqlı gəlir. İnsaflı davranıb iti təpikləmir, məhbus yoldaşlarının təpiklədiyi itə fərqli münasibət göstərərək heyvanın başına tumar çəkir. İt əvvəlcə heyrətlə yazıçıya baxır. Sonra isə sürətlə qaçıb uzaqlaşır və hürməyə başlayır. Və ən qəribəsi isə sürgün boyunca həmin it yazıçını görər-görməz qaçıb uzaqlaşar, məhbuslara yalmansa da, Dostoyevskiyə hürərmiş. Dostoyevski bu  təcrübəsinin nə qədər kobud olsa da,  insanlar üçün də uyğun olduğunu düşünür. Doğrudan da sevgiyə, diqqətə möhtac olan  bəzi insanlar  eynən "Dostoyevskinin iti" kimi davranırlar. Ömrü boyu sevgisizlikdən əziyyət çəkən belə  insanlara sevgi göstərsəniz, qarşılığında nifrət, kin, qəzəb görə bilərsiniz.

Vərəm nəticəsində boğazından qanaxmadan ölən yazıçının həyatının sonunu yerə düşən qələmi gətirib. Belə ki, ağciyər xəstəliyindən əziyyət çəkən yazıçıya həkimlər çox hərəkət etməyi qadağan etmişdilər. Bir gün yazı yazdığı zaman Dostoyevski yerə düşən qələmi götürmək istəyəndə, qanaxma baş verib və iki gündən sonra yazıçı vəfat edib.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrkasından götürülmüşdür.