Henri Devid Toro

Amerikanın idealist filosofu və yazıçısı Henri Devid Toro sadəliyin, dürüstlüyün, itaətsizliyin vacibliyini bizlərə xatırladan filosoflardan biri kimi tanınır. Bundan əlavə, o, həm də dünya tarixinə hər şeydən imtina edən şəxs kimi düşüb. Belə ki, hər zaman nədənsə imtina edən bu dahi şəxsiyyət məsələn, Harvard Universitetini bitirib diplom almaq üçün 5 dollar ödəməkdən belə boyun qaçıraraq, "bu məbləğə dəyməz" deyib. Bəlkə də, bu filosofun imkansızlığı ilə bağlı olub...

Atası karandaş istehsalı ilə məşğul olsa da, filosof daim pulsuzluqdan əziyyət çəkib. O, Konkord Akademiyası kimi mötəbər təhsil ocağına işə düzəldikdən sonra uşaqlara cismani cəza verməkdən imtina edib. Məktəb rəhbərliyi qayda-qanunu pozduğu üçün onu işdən çıxarıb. Sonralar onun bu itaətsizliyi gələcək karyerasına da mənfi təsir göstərib.

Digər məşhur etirazı isə Toronun Amerikanın Meksikadakı vətəndaş müharibəsinə qoşulması ilə bağlı olub. Belə ki, etiraz üçün toplanan 1 dollarlıq vergini belə ödəməkdən imtina edən filosof onun yerinə bu pulu ödəməyə gələn himayədarı, dostu Ralf Uoldo Emersonla mübahisə edərək həbsxanaya düşüb.

Bəlkə də inanmayacaqsınız, amma Toro öz adından belə imtina edib. Belə ki, anadan olarkən ona Devid Henri Toro adı verilsə də, hamının ona Henri Devid kimi müraciət etməsini istəyib. Demək olar ki, ağlasığmaz, əcaib əməlləri ilə Toro digər amerikan yazarları ilə müqayisədə ən ipləmələrindən olub.

Toronu yalnız bircə şeydə - dəyişkənlikdə günahlandırmaq olmazdı. Həmişə ürəyi istəyən kimi yaşayıb. Onun həyat tərzi Massaçusets ştatının Konkord şəhərinin digər ekssentrik sakinlərinin həyat tərzindən fərqlənməyib. Toronun ən çox xoşladığı vərdişləri - özü-özünə pul borc vermək, təbiətlə təmasda olmaq, qayıqla çayda gəzmək və öz səyahətləri haqqında geniş, tez-tez haşiyə çıxmaqla hesabat yazmaq olub. Dostları onun bu xüsusiyyətini qəribə hesab etsələr də, həmişə rəğbət bəsləyiblər.

Toronun ömrü boyu bütün xərclərini dostu Emerson ödəyib. Deyilənə görə, Toro özünü Emersonun arvadı və uşaqlarının cangüdəni kimi qələmə verirmiş. Hər dəfə pulu qurtaran kimi isə o, atasının məşhur fabrikində muzdla işləyərmiş.

Toronun şəxsi həyatı da enişli-yoxuşlu olub. Ailə qurmaq istəsə də ömrü boyu subay qalıb. Tüfeyli həyat tərzi sürən filosof bunun səbəbini maddi imkanının olmaması ilə izah edib. Amma maraqlıdır ki, barlara və əxlaqsızlıq yuvalarına xərcləməyə pul tapa bilirmiş Toro...

Deyilənlərə görə, o çox cazibədar olub. Lakin onun görünüşü yaraşıq və gigiyena baxımından əsla bunu deməyə imkan verməyib. Bu əyalət şorgözü xarici görünüşünə görə qətiyyən diqqət çəkə bilməzdi. Qonşusu Hataniel Qoton onu belə təsvir edirdi: "Kabus kimi qorxunc siması var, yekə burnu, əyri dodaqları ilə çox yöndəmsiz görünür, kobud olsa da özünü gözə soxa bilir və təəssüf ki, bu bacarığı onun görünüşündə əks olunmayıb". Toro təsadüfən yuyunar, pırtlaşıq saçlarını demək olar ki, daramaz, əyin-başını dəyişməzdi. O, süfrə arxasında belə özünü apara bilməməyi ilə ad çıxarmışdı.

Gənc yaşlarından vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkən filosof elə bu səbəbdən də 44 yaşında həyatla əbədi olaraq vidalaşıb.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.