Jan-Pol Sartr

Onun ölüm xəbərini qəzetlər "Sartr öldü! İmza - Tanrı" başlığıyla dərc etmişdilər. XX əsrin ən böyük filosofu olaraq tanınan Jan-Pol Sartr həmçinin yazıçı, dramaturq, ekzistensialist və ədəbi-fəlsəfi cərəyanın yaradıcılarından biridir. Yaradıcılığı ilə yanaşı, qeyri-adi fobiyaları ilə də yaddaqalan bu filosof həyatı boyu qadınlar tərəfindən suda boğulmaq qorxusu ilə yaşayıb. Həyatının son illərində tamamilə kor olan Sartr həyat yoldaşı Bavuarla söhbətlərində etiraf edib ki, qadınlarla arasında müəyyən məsafə saxlamasının əsas səbəbi onlar tərəfindən atılmaq və aldadılmaq qorxusudur. Feminizmin banilərindən olan Bavuarla sevgili olmasına baxmayaraq, o, həyatı boyunca qadınlarla əşya kimi rəftar edib. Olduqca çirkin olan Sartr gözəl bədən quruluşuna sahib olan həmcinslərinə kin bəsləyirdi...

Parisdə təminatlı və yaxşı ailədə, dəniz zabiti Jan-Batist Sartr və Ann-Marinin ailəsində doğulan filosof evin yeganə övladı olub. Məşhur filosof, həkim, musiqiçi, Nobel mükafatı laureatı olan Albert Şveyserin əmisi oğlu idi.

Pol cəmi 15 aylıq olanda atası tropik qızdırmadan ölmüşdü. O, sevgi mühitində ərkəsöyün böyüdülmüşdü. Pol gənc anası üçün uşaqdan çox, sanki oyuncaq idi, hətta oğlunun çarpayısını öz otağında qoymuşdu (o, yeniyetmə olanda da belə idi).

Jan-Pol Sartr ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülsə də, bundan imtina etmişdir. Çox qəribədir. Dünyanın nüfuzlu insanlarının ən böyük arzularından biri dünyanın mötəbər mükafatı - Nobel mükafatına layiq görülmək olub. Bu halda Sartrın imtina qərarı doğrudan da, qəribə görünür. Bu qəribəliyin səbəbi yəqin onun həyatda üzləşdiyi hansısa çətinliklərlə bağlı olub...

Jan Pol Sartrın bütün həyatı demək olar ki, çox böyük çətinliklər içində keçmişdir. O, vəfat etdikdə cənazəsinin arxasınca 50 min adam getmişdi, kitablarının arxasınca isə hələ də milyonlarla adam gedir. "Le-Monde" qəzetinin nekroloqunda yazılmışdı: "XX əsrin heç bir fransız intellektualı, heç bir Nobel mükafatçısı ictimai fikrə Sartr qədər dərin, uzunmüddətli və hərtərəfli təsir etməmişdir".

Sartr psixoloji problemlərinin olmasında sonralar ailəsini günahlandırırdı ki, onu ərköyün böyütməklə həyatını şikəst ediblər. Lakin əksər tədqiqatçılar hesab edirlər ki, gənc Jan Pola ən böyük zədəni ailəsi yox, təbiət vurub. Belə ki, bəstəboy, cılız, çirkin, seyrəksaçlı, bir gözü, demək olar ki, kor, ikinci isə çəp olan filosof zahiri görünüşünə görə çox əziyyət çəkib.

Həyatının son illərində qlaukoma xəstəliyi nəticəsində görmə qabiliyyətini demək olar ki, tam itirən Jan-Pol Sartr 74 yaşında xərçəng səbəbindən vəfat etmişdir.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.