Maksim Qorki

Özgə qapılarında ömür sürən, həyatın girdabında çabalayan və heç cür o bataqlıqdan çıxa bilməyən, acı qisməti ilə barışmış olan proletar rus yazıçısı Maksim Qorki... Ömrünün yarıdan çoxunu qürbətdə keçirən bu yazıçının taleyi müxtəlif paradokslarla zəngindir...

Əsl adı Aleksey Peşkov olsa da, tarixə Maksim Qorki təxəllüsü ilə düşüb. Kasıblıq yazıçı üçün ən böyük həyat məktəbi olub. Bu dünyada kasıblıq və səfalətdən, əzab və kimsəsizlikdən Maksim Qorki qədər mükəmməl dərs alan ikinci bir yazıçı olmayıb. Çox kiçik yaşlarından yetim qalan və malikanələrdə bir qarın çörək üçün işləyən gələcəyin yazıçısı yalnız gecələri kitab oxumağa imkan tapırmış. Amma ev sahibi gecələr şamın boş yerə yanmağını israf saydığından bunu da ona qadağan etmişdi. Balaca Maksim isə ev sahiblərinin yandırdığı şamların ərintisini yığaraq içinə kiçik ip qırığı yerləşdirməklə düzəltdiyi kustar şam vasitəsilə işıq əldə edirmiş.

Orta təhsili yarımçıq olduğu və ali təhsil almadığı üçün əsərlərində həmişə qrammatik və orfoqrafik səhvlərə yol verirmiş. Lakin buna baxmayaraq o, sürətli oxuya bilmə qabiliyyətinə sahib idi. Yazıçı bir dəqiqədə dörd min söz oxumağı bacarırdı. Orta məktəbi yarımçıq tərk etməsinin səbəbi isə inciklik olmuşdur. Uşaqlar müəllimə şikayət etmişdilər ki, Maksimdən çox pis iy gəlir, yanında oturmaq mümkün deyil, o da bundan inciyərək məktəbin daşını birdəfəlik atmışdır. 

Yazıçı ömrü boyu şizofreniyadan əziyyət çəkib. İki dəfə intihara cəhd etsə də, uğursuz olub. Həmçinin, piroman da olan Qorki od-ocaq qalamaqdan, ona baxmaqdan həzz alırdı. Əsəbləşəndə ilk ağlına gələn şey nəyisə yandırmaq olurdu. Amma xoşbəxtlikdən özünü cilovlamağı bacarırdı. Həkimlərin və yaxınlarının dediyinə görə Qorki ağrı hiss etmirmiş. Başqaları üçün ən dözülməz ağrılar ona qıdıq təsiri bağışlayırmış. Amma nə qüdrətdirsə, başqalarının ağrılarını xırdalıqlarına qədər hiss edə bilirmiş. Bəlkə də, bu səbəbdən Stalinin əmri ilə beyni çıxarılaraq tədqiq edilmək üçün Tibb İnstitutuna göndərilmişdi...

İçki düşkünü olan Qorki deyilənə görə, arağı "vedrə" ilə içirmiş. Çox qəribədir ki, bu qədər içməsinə baxmayaraq, o heç vaxt sərxoş olmurmuş. Üstəlik, vərəm xəstəsi olsa da, gündə 70-dən artıq siqaret çəkirmiş.

Nə qədər güclü yazıçı olsa belə, bir insan olaraq əxlaqi keyfiyyətdən kasad olub. Dostunun, oğlunun və daha neçə-neçə ən yaxın adamlarının arvadlarına tamah salan sosialist yazıçı bu istəyinin qarşısını ala bilmirmiş. Ən yaxın dostunun arvadından isə bir qızı dünyaya gəlib. Yeri gəlmişkən, həmin qız sonralar Rusiyanın məşhur balerinası olub (Nina Tixonova) və xarici görünüşünə görə eynən bioloji atasını xatırladırdı.

İstənilən halda hər kim olursa-olsun, Maksim Qorki yazı üslubunda rus ədiblərin arasında dünya çapına çıxmış, səsini duyurmuş ustadlardan olub. Sözün həqiqi mənasında, adını daşlara yazdırıb: axı Qorkinin qəbri yoxdur... Onun nəşi Stalinin göstərişi ilə yandırılıb, külü isə Kremlin divarına tökülüb. Həmin yerdəcə adı əbədiləşdirilib. Maraqlıdır eləmi? Odla oynamağı sevən yazıçı ölümündən sonra da sevgisinə sadiq qaldı, yəni yandırıldı. Hə, bir də başqa bir həyati mütənasiblik, ya da ki ilahi ədalət: başqalarının arvadlarına sataşan Qorkini deyilənə görə, elə öz arvadının məşuqu öldürüb...

Onun ölümü ilə bağlı bir neçə versiya irəli sürülür. Stalinin, yaxud arvadının məşuqunun tapşırığı ilə zəhərlənərək öldürüldüyü ehtimal edilir. Rəsmi olaraq isə yazıçının 68 yaşında ağciyər iltihabından vəfat etdiyi bildirilir.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.