Markiz de Sad

"Məni qəfəsə qapatmağı bacardınız. Amma məni ya öldürün, ya da olduğum kimi qəbul edin. Çünki onsuz da məni dəyişə bilməyəcəksiniz", - deyərdi Fransanın qalmaqallı yazıçısı və filosofu Markiz de Sad... Dünya ədəbiyyatının mübahisəli simalarından olan, sadizmin banisi kimi tarixə düşən bu yazıçı özünü əxlaqsız adlandırmaqdan da çəkinməyib: "Bəli mən əxlaqsızam, lakin cinayətkar və qatil deyiləm. İnsanlara verilən mükəmməl, sərhədsiz ehtiras duyğusunu tərənnüm edir, şəhvət düşkünlərini müdafiə edirəm. Əgər şəhvət əxlaqsızlıqdırsa o zaman mən ən böyük əxlaqsızam". Bəlkə də dünya ədəbiyyatı tarixində onun qədər "cəsarətli" yazar tapmaq çətindir desək yəqin ki, yanılmarıq...

Əslində Markiz de Sad tarixdə təsvir olunduğu kimi qaniçən olmayıb. Amma onun həyatında sadizm əlamətləri çox olub. Sevdiyi qadınları qamçı ilə döyən yazıçı elə bu qəddarlıqları ucbatından da demək olar ki, Fransanın bütün həbsxanaları və psixi xəstəxanalarının "qonağı" olub. 74 illik ömrünün təxminən 29 ilini həbsxanada, 13 ilini isə ağıl xəstəxanasında keçirib. Qalmaqallara səbəb olan romanlarını da məhz həmin məkanlarda yazması heç də qeyri-adi deyil. Qeyd edək ki, onun romanlarını yalnız 21 yaşdan sonra oxumaq məsləhətdir...

Uzun müddət əsərləri qadağan edilən və Fransada bütün külliyyatının çapına yalnız keçən əsrin 60-cı illərində icazə verilən Sadın şəxsiyyəti, konsepsiyası fransız intellektualları arasında uzun müddət müzakirə olunub.

Bütün dövrlərin ən çox təqib və təhqir olunan, müxtəlif siyasi rejimlərin həbsdə saxladığı yazıçı monarxiyaya qarşı ciddi mənada mübarizə aparan ilk inqilabçı demokratlardan olub. Əsərlərində Tanrıya qarşı üsyan edən De Sad bəşəriyyətin bütün bəlalarına görə onu günahkar hesab edib. Yazdığı bütün kitablarda azad hissləri, sərhədsiz ehtirası təbliğ edən yazıçı bununla insan duyğularının qanun və Tanrı qorxusu ilə məhdudlaşdırılmasını qəbul etməyib.

Yazıçı inanırdı ki, əsl cinayət təbiətin diktə etdiyi arzulara qarşı getməkdir. Onun fikrincə, din insanı əsarəti altına alır, buna görə də mövhumatı məhv etməli və insan öz təbiətinin vəhşi səsini, arzularını dinləməlidir. De Sad kilsəni riyakarlıqda günahlandırır və onun saxtalığını tənqid edirdi.

O, insan təbiətini, ondakı vəhşiliyi şər saymırdı, əxlaq, din, hüquqla sərhədlənməyən absolyut azadlığın tərəfdarı, ənənəvi əxlaq normalarının önə çıxmasına qarşı idi. Sad əsərlərində ikili həyat sürən insanları - maska taxaraq özünü əxlaqlı göstərən, başqalarını əxlaqsızlığa görə ittiham edənləri hədəfə alırdı. O, elədiyi əxlaqsızcasına cinayətlərə görə özünə haqq qazandırır və düşünürdü ki, Tanrı bizə bu təbiəti veribsə, onda biz ona əməl etməliyik...

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.