Meri Şelli

Daha çox "Frankşteyn" romanı ilə  məşhurlaşan  bu ingilis yazıçısı  yaradıcılığı ilə yanaşı, keşməkeşli həyat hekayəsi ilə də yaddaşlarda qalıb. Maraqlıdır ki, rekord səviyyədə oxunan bu romanın müəllifi, dünya klassikləri arasında özünəməxsus yerə sahib olsa da  az tanınır. Hətta bəziləri həmin romanı  yazanın dodağından siqareti, əlindən qədəhi əskik olmayan, depressiv, aqressiv bir kişi olduğunu zənn edirlər. Halbuki, bu əsəri ərsəyə gətirən qadındır. Hətta, daha dəqiq desək, bu tükürpədici roman olduqca zərif, incə, 18 yaşlı bir qızın qələmindən çıxıb. Söhbət Meri Şellidən gedir...

Merinin anası dövrünün ən iddialı feministi Meri Uolstonkraft, atası isə radikal anarxist, yazıçı-jurnalist Uilyam Qodvin idi. Anası o doğulandan qısa müddət sonra ölmüşdü. Meri və digər iki bacısını atası ilə ögey anası böyütmüşdü. Qızların üçü də gözəl, savadlı idi. Həmin dövrün ən məşhur kitab evlərindən biri Merinin ailəsinə məxsus idi. Hər gün ora tanınmış filosoflar, jurnalistlər üz tuturdu. Bu isə Meri üçün  intellektual simalarla daim təmasda olmaq demək idi. Gənc qızın tanıdığı bütün kişilər ya şair idi, ya da yazıçı. Hətta başqa kişilərin bu xarakterdə  olduğunu zənn edirdi. Bir gün kitab evinə bir gəncin gəlməsi ilə onun büsbütün həyatı dəyişir. Həmin şəxs şair Persi Şelli idi. Persi və Meri saatlarla sevdikləri kitablardan, sənət adamlarından danışırdılar. Söhbətləri bitmək bilmirdi. Persinin 22, Merinin isə 16 yaşı vardı. Ədəbiyyatla başlayan bu tanışlıq sevgiyə çevrilir. Bir-birilərinə aşiq olurlar.  Halbuki, Persi həmin vaxt evli idi. Özü də həyat yoldaşı Persidən ikinci uşağı dünyaya gətirməyə hazırlaşırdı.

Bütün bu sevgiyə rəğmən Persi arvadından uzaq gəzirdi. Çünki onu bəsit, bayağı görürdü. İntellekt sarıdan isə tamamilə kasad hesab edirdi. Arvadının onun ideallarını, xəyallarını, hədəflərini dərk edəcək səviyyədə olmadığını düşünürdü. Bəlkə də haqlı idi. Qadının həyatı ailə-məişət, uşaqlar, biş-düşdən ibarət idi. Meri isə  ağıllı, mədəni idi. Bir gün gizli sevgiyə gün işığı sızır. Dedi-qodular ayaq açıb yeriməyə başlayır. Hər kəs Merinin evli kişi ilə sevgi macərasından danışırdı.

Bütün bunlar çılğın aşiqlərin vecinə deyildi. Amma bir gün qərar vermək vaxtı olduğunu anlayırlar. Tanışlıqlarından iki il sonra hər şeyi, hamını geridə qoyaraq qaçırlar. Qaçarkən yanlarında Merinin ortancıl bacısı da vardı. Hadisədən xəbər tutan Merinin böyük bacısı Feni həyatındakı ən böyük zərbəni alır. Çünki onun da Persidə gözü var idi. Hətta ona platonik eşq bəsləyirdi. Bu qaçışdan sonra arxalarınca lənət oxumağa başlayır. Ən maraqlısı isə o günə qədər sevginin azadlığını müdafiə edən, əxlaq anlayışını yerdən-yerə vuran atası qızının qarışdığı bu qalmaqala sərt reaksiya verir. Düz iki il onunla bir kəlmə belə kəsmir. Bütün baş verənlər az deyilmiş kimi, ardınca intiharlar başlayır. Əvvəlcə Persinin qoyub qaçdığı arvadı özünü gölə atır. Ardınca Merinin bacısı Feni özünü öldürür. Hər iki intiharın səbəbkarı kimi Meri və Persi  göstərilir. Onların sevgisinə lənət donu geyindirirlər. Baş verən bütün bədbəxtliklər bu iki sevgilini bir-birinə daha da bağlayır.

Bir gün tanınmış yazıçı Lord Bayron onları əylənmək üçün İsveçrədəki qəsrinə dəvət edir. Persi və Meri dəvəti qəbul edirlər. Keçmişlərindən,  qəlblərini qırdıqları, üzdükləri insanlardan qaçıb qurtulmaq istəyirmiş kimi həmin qəsrə sığınırlar. Əzəmətli qəsrdə beş nəfər olurlar. İlk baxışdan, hər şey gözəl görünür. Amma tutqun hava heç cür açılmaq bilmir; ya çiskinli olur, ya yağışlı, ya da buludlu. Bu şərtlərdə çölə çıxmaq onlar üçün çox da əlverişli deyildi. Vəziyyəti belə  görən Bayron bir oyun təklif edir. Oyunun qaydalarına görə, hər kəs bir qorxulu hekayə uyduracaq, sonra da bir-birinə danışacaqdılar. Təklif hər kəsin xoşuna gəlir və evə qapandıqları vaxtlardakı boşluğu bu cür doldururlar.

Günlər sonra hava açılır, günəş doğur, kişilər bu oyunu unudurlar. Persi və Bayron ilk fürsətdə ova çıxır, balıq tutmağa gedir, günlərini gəzib dolaşmaqla keçirirlər. Meri isə heç yerə tərpənmir, qəsrdə oturub qorxulu hekayələr uydurub yazmağa davam edir. Sona çatdıqda isə ortaya əfsanəvi "Frankşteyn" çıxır. Bax belə. Ədəbiyyat tarixində elə romanlar var ki, onun yazılma tarixçəsi  özündən də maraqlıdır...

Ömrünün bir neçə ilini beyin xərçəngindən əziyyət çəkən yazıçı 53 yaşında vəfat edib.

 Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.