Süleyman Rüstəm

Azərbaycan ədəbiyyatının coşqun ruhlu, novator şairlərindən olan Süleyman Rüstəm... Şeirlərindən sosializmin acı şirəsi daman, bütün yaradıcılığı boyu marksizm-leninizm ideologiyasını sevə-sevə nəzmə çəkən bu şair SSRİ dönəmində fəaliyyətinə, yazdığı əsərlərə görə qınanan şəxsiyyətlərdəndir. O, həm  sovet hökumətinin kosmosa göndərdiyi  "Layka" adlı itə şeir yazıb, həm də "Ana və poçtalyon" kimi möhtəşəm əsər yaradıb. Bağırovun oğlunun yasında gülən, sovet ideologiyasının düşməni olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni söyən, sonra da onun qəbri üstə ağlayan bu Xalq şairinin həyatı ziddiyyətlərlə dolu olub...

Süleyman Rüstəm Bakının Novxanı kəndində kasıb dəmirçi ailəsində dünyaya göz açıb. Kasıb həyat tərzi, çətin uşaqlıq keçirməsinə baxmayaraq, ədəbiyyata, poeziyaya böyük maraq göstərib, fəhlə, kəndli əməyinə, torpağa və zəhmətə qiymət verməyi poeziyasında işıqlandırıb. Şairin uşaqlığı sovet hakimiyyətinin yaranmasının ilk illərinə təsadüf etdiyindən  sosialist quruluşu digərləri kimi, onun da həyatına  təsirsiz ötüşməyib.

Şairin sosializmi təbliğ edən şeirləri Azərbaycan müstəqillik qazanandan sonra onun daha çox qınanılmasına səbəb olub. Lakin bununla belə o, sovetlər dönəmində Türkiyə səfəri zamanı Rəsulzadənin məzarını ziyarət etmək istəyib. Buna icazə olmasa da, bir az söz-söhbətdən sonra nəhayət, şairi Rəsulzadənin məzarına aparıblar. Şahidlərdən birinin müşahidəsinə görə, Süleyman Rüstəm yaşarmış gözünü silə-silə uzun müddət lal-dinməz başdaşının yanında oturubmuş.

Deyilənə görə, şairin çox dözülməz zarafatları olurmuş. Nə qədər qorxsa da, arada Bağırovla da ərklə zarafatlaşırmış. Günlərin birində Bağırov Süleyman Rüstəmi yanına çağırıb onunla zarafatlaşır. Bağırov qabağında dümağ olmuş Süleyman Rüstəmi görüb təəccüblənir. Dəvətinin səbəbini açıqlayır: sən demə, Süleyman Rüstəmi Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat təyin edibmiş. Bunu eşidən Süleyman Rüstəmin üstündən ağır yük götürülür. Bircə bunu deyə bilir: "Yoldaş Bağırov, evdə elə bilirlər ki, məni həbs etmək üçün çağırmısınız. İndi bizim evdə ağlaşmadır. Xahiş edirəm, icazə verin, evə zəng vurum". Anasıyla telefonla danışanda Süleyman Rüstəm hıçqırıq səsi eşidir. Bağırov telefonu ondan alır, anası ilə danışır və qadını sakitləşdirir.

Şairin bağ evi həmişə qonaq-qaralı olarmış. Hər gün yeyib-içmək, kef məclisi. Qonşusu buna xeyli əsəbləşirmiş. Bir gün həyətində ilan görən qonşu şairə  söz atır: "Süleyman yenə ilanlarını biz tərəfə keçirib". Şair söz altda qalmır: "Qonşu, özüm buraxmışam. Zəhərləri qurtarıb. Sizdən bir az zəhər yığsınlar, geri gələcəklər".

Süleyman Rüstəmlə Məmməd Səid Ordubadi Mircəfər Bağırovun oğlunun yas məclisindəymiş. Bağırov məclisi aparmağı Ordubadiyə tapşırır. Deyir, sən oğlumu yaxşı tanıyırdın. Məclisdəkilərin əksəriyyəti rusdillilər imiş. Ordubadi gərək rusca danışaymış. O isə rus dilini yaxşı bilmirmiş. Üstəlik bilirmiş ki, rusca danışsa, Süleyman Rüstəm onu lağa qoyub güləcək. Bağırova əyilib pıçıltıyla: "Süleyman "izdes" desə də, Bağırov məsələni başa düşmür, ona təkid edir ki, məclisi aparsın. Çarəsiz qalan Ordubadi ayağa durub azərbaycanca maraqlı bir çıxış edir, Bağırov qəzəblənir:

- Burada heç kim səni başa düşmür. Rusca danış.

- Axı mən sizə dedim, Süleyman "izdes"... - Ordubadinin dili topuq vurur. Bağırov söhbəti başa düşür və deyir, narahat olmasın, Süleyman onun məclisini ələ sala bilməz. Ordubadi məclisi rusca aparmalı olur. Süleyman Rüstəm onun danışığına baxıb gülüşünü birtəhər boğa-boğa duruş gətirir. Axşam evə qayıdanda Ordubadi Bağırova ayrıca maşınla getmək istədiyini deyir. Bağırov əsəbiləşir: "Siz müalicə olunmalısınız!". Qəribəsi odur ki, bu əhvalatdan sonra Ordubadi Süleyman Rüstəmi 3 il danışdırmayıb.

Şairin qadınlarla münasibəti yaxşı olub. Bir gün həyat yoldaşı Sayad xanım evə gələndə, onu o dövrün Xalq artisti olan məşhur müğənnilərdən biri ilə yataq otağında yaxalayır. Sayad xanım  mətbəxdən oxlovu götürüb, şairi kötəkləməyə başlayıb, o isə  paltarını geyinib qaça-qaça birinci mərtəbəyə düşüb. Qadın  əlində oxlov onu "Tarqovu"da qovalamağa başlayıb.  Süleyman Rüstəm o hadisədən sonra nə zaman həmin müğənnini televizorda görürmüş, dərhal durub otaqdan  çıxırmış.

Şair  uşaqlıqdan  dəmirçi atasına kömək etdiyindən onun belində yırtıq yaranıbmış. Bu ağrı onu bütün ömrü boyu izləyib. Uzun müddət bu ağrı ilə yaşayan şairə əməliyyat olunmağını söyləsələr də, o razılıq verməyib. Nəhayət,  83 yaşında əməliyyata girən Süleyman Rüstəm üç gün sonra vəfat edib.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.