Uilyam Şekspir

Məşhur ingilis şairi və dramaturqu Uilyam Şekspir dünyanın ən tanınmış yazıçılarından biridir. Həyatı başdan-ayağa müəmmalarla dolu olan bu yazıçının doğum tarixi bu günə kimi də naməlum olaraq qalır. Yazıçının ölümündən əvvəlki yeganə portreti ictimaiyyətə təqdim olunsa da, onun xarici görkəminin də necə olması barədə dəqiq məlumat yoxdur. Yaxşı, haqqında çox şey bilinməyən dünyaşöhrətli Şekspir əslində kimdir?

Onun doğum tarixi dəqiq bilinməsə də, Müqəddəs Üçlük kilsəsində 26 aprel 1564-cü ildə xaç suyuna çəkilməsi barədə məlumat var. Atası Con Şekspir dərzi və sələmçi olaraq kifayət qədər imkanlı sənətkar, anası Mariya Arden isə tacir qızı olub.

Deyilənə görə, Şekspir mükəmməl yaddaşa malik olub: o, nəinki, ingilis tarixini, hətta, Avropa ölkələrində baş verən tarixi prosesləri, antik fəlsəfəni, tibbi, hüquq elmlərini, beynəlxalq diplomatiyanın incəliklərini də yaxşı bilib. Lakin Şekspirin ilkin təhsilini təsdiqləyən heç bir sənəd yoxdur. Deyirlər o, ibtidai kilsə məktəbində təhsil alıb. Onu da deyirlər ki, atası Şekspiri məktəbdən tez ayırıb dərziyə şagird verib. Bu, əslində o dövrlər üçün adi hal idi. Əgər belədirsə, Şekspir bu qədər savadı harada ala bilərdi? Bəzi alimlər hesab edir ki, Şekspir VI Eduardın kral məktəbində təhsil alıb. Orada o, antik şairlərin yaradıcılığını öyrənib. Amma təhsili təsdiq edən sənəd olmadığı üçün dəqiq fikir yürütmək çətindir.

Belə fikir də var ki, stretfordlu Şekspir əslində bütün əsərlərinin müəllifi də özü deyil. Əsl müəlliflər sırasında Fransis Bekon, Kristofer Marlo, qraf Retlend, hətta kraliça Yelizavetanın da adı çəkilir. Artıq uzun illərdir ki, dahi dramaturq, yazıçının kimliyi haqqında mübahisələr gedir. Heç kim Mikelancelonun, Rafaelin və Arximedin kimliyinə şübhə etmir. Əgər insanlar onun kimliyi haqqında bu qədər baş sındırırsa, deməli, burada nəsə var... Nə sağlığında, nə də ölümündən sonrakı illərdə heç kim onu şair və dramaturq adlandırmayıb. Elə bil İngiltərədə belə bir yazıçı heç olmayıb!

Maraqlı faktlardan biri də Şekspirin şəxsi həyatı ilə bağlıdır. Tarixçilərin sözlərinə görə, dramaturqun 18 yaşı olarkən özündən 8 yaş böyük olan mülkədar qızı Anna Hatauey ilə eşq macərası yaşayıb. Qızın hamilə qalması cəmiyyət içərisində biabırçılıq hesab edildiyi üçün Şekspir onunla məcburən evlənib. Onların 3 övladı, bir nəvəsi olub. Lakin nəvəsi Elizabet erkən vəfat etdiyi üçün Şekspirin heç bir nəsil davamçısı qalmayıb.

Evliliyinə baxmayaraq, tədqiqatçılar onun cinsi azlığın nümayəndəsi olması barədə də mülahizə irəli sürürlər. Buna fakt kimi isə Şekspirin ən yaxın dostu Sauthempton qrafı Henri Rizli göstərilir. Belə ki, Henri qadın geyimləri geyinər və gündəlik makyajdan istifadə edərdi.

Daha bir maraqlı faktlardan biri də Corc Qrin adlı bir keşişin Şekspirin öz əli ilə yazdığı vəsiyyətnaməni tapmasıdır. Vəsiyyətnamənin məğzinə görə, Şekspir dahi əsərlər yarada bilməyəcək qədər cılız, xəsis və simic adam olub. Belə ki, vəsiyyətnamədə evdəki çəngəl-qaşığa qədər hər şeyin siyahısı tutulmuş olsa da, onun əsərləri haqqında bir cümlə də deyilməyib. Həmin sənəddə o, arvadına və qızına çarpayısını, məişət əşyalarını, pərdəni, qaşığı, çəngəli vəsiyyət edib. Amma bircə yerdə də mən öz kitablarımı filankəsə bağışlayıram deyə bir qeyd yoxdur. Necə olur ki, bu qədər əsərlər yazmış dramaturq vəsiyyətnaməsində kitabları ilə bağlı heç bir işarə verməyib?..

52 yaşında sətəlcəmdən ölən Şekspirə maraqlı bir qəbirüstü abidə də ucaldılıb. Yəqin düşünəcəksiniz ki, qəbir daşının necə maraqlısı olur? Bəli, hərdən belə şeylər də olur. Abidənin üzərində əlində kağız, qələm əvəzinə boxça tutmuş dramaturqun öz istəyi ilə yazılmış qarğışı həkk olunub: "Dostum, Tanrı xətrinə bu torpağa gömülmüş meyiti qazıb çıxarma. Bura əl dəyməyən əsrlər boyu məmnun, cənazəmə toxunan isə lənətlənmiş olacaq"...

Məşhur ingilis şairi və dramaturqu Uilyam Şekspir dünyanın ən tanınmış yazıçılarından biridir. Həyatı başdan-ayağa müəmmalarla dolu olan bu yazıçının doğum tarixi bu günə kimi də naməlum olaraq qalır. Yazıçının ölümündən əvvəlki yeganə portreti ictimaiyyətə təqdim olunsa da, onun xarici görkəminin də necə olması barədə dəqiq məlumat yoxdur. Yaxşı, haqqında çox şey bilinməyən dünyaşöhrətli Şekspir əslində kimdir?

Onun doğum tarixi dəqiq bilinməsə də, Müqəddəs Üçlük kilsəsində 26 aprel 1564-cü ildə xaç suyuna çəkilməsi barədə məlumat var. Atası Con Şekspir dərzi və sələmçi olaraq kifayət qədər imkanlı sənətkar, anası Mariya Arden isə tacir qızı olub.

Deyilənə görə, Şekspir mükəmməl yaddaşa malik olub: o, nəinki, ingilis tarixini, hətta, Avropa ölkələrində baş verən tarixi prosesləri, antik fəlsəfəni, tibbi, hüquq elmlərini, beynəlxalq diplomatiyanın incəliklərini də yaxşı bilib. Lakin Şekspirin ilkin təhsilini təsdiqləyən heç bir sənəd yoxdur. Deyirlər o, ibtidai kilsə məktəbində təhsil alıb. Onu da deyirlər ki, atası Şekspiri məktəbdən tez ayırıb dərziyə şagird verib. Bu, əslində o dövrlər üçün adi hal idi. Əgər belədirsə, Şekspir bu qədər savadı harada ala bilərdi? Bəzi alimlər hesab edir ki, Şekspir VI Eduardın kral məktəbində təhsil alıb. Orada o, antik şairlərin yaradıcılığını öyrənib. Amma təhsili təsdiq edən sənəd olmadığı üçün dəqiq fikir yürütmək çətindir.

Belə fikir də var ki, stretfordlu Şekspir əslində bütün əsərlərinin müəllifi də özü deyil. Əsl müəlliflər sırasında Fransis Bekon, Kristofer Marlo, qraf Retlend, hətta kraliça Yelizavetanın da adı çəkilir. Artıq uzun illərdir ki, dahi dramaturq, yazıçının kimliyi haqqında mübahisələr gedir. Heç kim Mikelancelonun, Rafaelin və Arximedin kimliyinə şübhə etmir. Əgər insanlar onun kimliyi haqqında bu qədər baş sındırırsa, deməli, burada nəsə var... Nə sağlığında, nə də ölümündən sonrakı illərdə heç kim onu şair və dramaturq adlandırmayıb. Elə bil İngiltərədə belə bir yazıçı heç olmayıb!

Maraqlı faktlardan biri də Şekspirin şəxsi həyatı ilə bağlıdır. Tarixçilərin sözlərinə görə, dramaturqun 18 yaşı olarkən özündən 8 yaş böyük olan mülkədar qızı Anna Hatauey ilə eşq macərası yaşayıb. Qızın hamilə qalması cəmiyyət içərisində biabırçılıq hesab edildiyi üçün Şekspir onunla məcburən evlənib. Onların 3 övladı, bir nəvəsi olub. Lakin nəvəsi Elizabet erkən vəfat etdiyi üçün Şekspirin heç bir nəsil davamçısı qalmayıb.

Evliliyinə baxmayaraq, tədqiqatçılar onun cinsi azlığın nümayəndəsi olması barədə də mülahizə irəli sürürlər. Buna fakt kimi isə Şekspirin ən yaxın dostu Sauthempton qrafı Henri Rizli göstərilir. Belə ki, Henri qadın geyimləri geyinər və gündəlik makyajdan istifadə edərdi.

Daha bir maraqlı faktlardan biri də Corc Qrin adlı bir keşişin Şekspirin öz əli ilə yazdığı vəsiyyətnaməni tapmasıdır. Vəsiyyətnamənin məğzinə görə, Şekspir dahi əsərlər yarada bilməyəcək qədər cılız, xəsis və simic adam olub. Belə ki, vəsiyyətnamədə evdəki çəngəl-qaşığa qədər hər şeyin siyahısı tutulmuş olsa da, onun əsərləri haqqında bir cümlə də deyilməyib. Həmin sənəddə o, arvadına və qızına çarpayısını, məişət əşyalarını, pərdəni, qaşığı, çəngəli vəsiyyət edib. Amma bircə yerdə də mən öz kitablarımı filankəsə bağışlayıram deyə bir qeyd yoxdur. Necə olur ki, bu qədər əsərlər yazmış dramaturq vəsiyyətnaməsində kitabları ilə bağlı heç bir işarə verməyib?..

52 yaşında sətəlcəmdən ölən Şekspirə maraqlı bir qəbirüstü abidə də ucaldılıb. Yəqin düşünəcəksiniz ki, qəbir daşının necə maraqlısı olur? Bəli, hərdən belə şeylər də olur. Abidənin üzərində əlində kağız, qələm əvəzinə boxça tutmuş dramaturqun öz istəyi ilə yazılmış qarğışı həkk olunub: "Dostum, Tanrı xətrinə bu torpağa gömülmüş meyiti qazıb çıxarma. Bura əl dəyməyən əsrlər boyu məmnun, cənazəmə toxunan isə lənətlənmiş olacaq"...

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.